Wonen we later allemaal in een appartement?

Wie het Nederlandse nieuwbouwaanbod nader bestudeert, ziet één woningtype steeds vaker terugkomen: het appartement. Inmiddels bestaat 62 procent van het nieuwbouwaanbod uit appartementen en de vergunde bouwplannen wijzen op een verdere groei. Op het eerste gezicht lijkt deze ontwikkeling een logisch antwoord op de grote woningnood, maar sluit deze ook aan op de woonwensen van huishoudens?

Aandeel appartementen groeit snel door verdichting

De verschillen tussen de bestaande woningvoorraad, het huidige nieuwbouwaanbod en de vergunde bouwplannen laten zien hoe snel de woningmarkt verandert. Als de huidige plannen worden gerealiseerd, groeit het aandeel appartementen de komende jaren verder.

Aandeel appartementen per categorie:

Een belangrijke verklaring ligt in de manier waarop we in Nederland de laatste jaren woningen realiseren. Door de schaarste aan uitleglocaties én de beleidskeuze om zo veel mogelijk binnen bestaand stedelijk gebied te bouwen, verschuift de woningbouw naar verdichtingslocaties. Daardoor worden appartementen op veel locaties een vanzelfsprekend onderdeel van nieuwe woningbouwprojecten.

Deze verschuiving doet zich vrijwel overal voor

Die ontwikkeling beperkt zich allang niet meer tot de grote steden. In ruim driekwart van de Nederlandse gemeenten ligt het aandeel appartementen in het nieuwbouwaanbod inmiddels hoger dan in de bestaande woningvoorraad. Dat laat zien dat de verschuiving zich in het grootste deel van Nederland voordoet.

Vergelijking per gemeente van het aandeel appartementen bij nieuwbouw en de bestaande voorraad:

Naast ruimtelijke factoren spelen ook economische afwegingen hierbij een belangrijke rol. Bouwkosten en grondprijzen stegen de afgelopen jaren fors, terwijl de druk om betaalbare woningen te realiseren toenam. Juist die combinatie maakt het steeds lastiger om grondgebonden woningen rendabel te ontwikkelen. Voor veel projecten verschuift de afweging daardoor steeds vaker van 'welk woningtype willen we bouwen?' naar 'welk woningtype maakt woningbouw op deze locatie mogelijk?'

Nog steeds behoefte aan grondgebonden woningen

Ook de groei van het aantal kleine huishoudens lijkt de verschuiving naar appartementen te ondersteunen. Volgens de huishoudensprognoses van ABF Research zet die ontwikkeling de komende decennia door, waardoor de behoefte aan kleinere woningen toeneemt.

Huishoudensprognose Nederland:

Toch betekent een kleiner huishouden niet automatisch een voorkeur voor een appartement. Veel alleenstaanden en tweepersoonshuishoudens kiezen, als zij daadwerkelijk keuzevrijheid hebben, nog altijd liever voor een grondgebonden woning. Een eigen tuin, een prettige woonomgeving of ruimte om later door te groeien blijven voor veel huishoudens belangrijke woonwensen. De groei van het aantal kleine huishoudens verklaart de opmars van appartementen dus maar ten dele.

Nieuwbouw weerspiegelt niet altijd de woonvoorkeuren

De verschuiving naar appartementen is daarmee niet alleen een reactie op veranderende woonwensen. Minstens zo bepalend zijn de ruimtelijke, financiële en beleidsmatige keuzes waarbinnen gebouwd wordt. De samenstelling van het nieuwbouwaanbod wordt daardoor niet alleen bepaald door de vraag, maar ook door wat op een locatie haalbaar is.

Dat maakt de vraag breder. Het gaat niet alleen om hoeveel woningen we bouwen, maar ook om welke woningvoorraad we voor de lange termijn willen. Appartementen zullen daarin een onmisbare rol blijven spelen. Tegelijkertijd is het goed om te beseffen dat de huidige nieuwbouwproductie niet één-op-één de woonvoorkeuren van huishoudens weerspiegelt. Een goed functionerende woningmarkt moet huishoudens iets te kiezen bieden.

Dus, om terug te komen op de vraag uit de titel: we wonen later zeker niet allemaal in een appartement. Bestaande grondgebonden woningen verdwijnen natuurlijk niet zomaar, en er zullen altijd nieuwe grondgebondenwoningen bij moeten komen.